บนเทือกเขาสูงแห่งบ่อเกลือ มีบางสิ่งที่เวลาไม่อาจแตะต้อง
ไม่ใช่บ่อเกลือ
ไม่ใช่หมู่บ้าน
แต่คือ “คำสัญญา” ระหว่างคนกับสิ่งที่มองไม่เห็น
ทุกปี เพียงครั้งเดียว ชุมชนบ่อเกลือบ้านบ่อหลวงจะประกอบ พิธีแก้ม
พิธีบวงสรวงเจ้าหลวงบ่อ—พิธีกรรมศักดิ์สิทธิ์ที่ไม่เคยถูกเขียนเป็นกฎหมาย
แต่ถูกสลักไว้ในความทรงจำของผู้คนมานับร้อยปี
นี่ไม่ใช่พิธีเพื่อโชว์
ไม่ใช่พิธีเพื่ออธิบาย
และไม่ใช่พิธีที่ใครจะ “เข้าใจ” ได้ด้วยเหตุผลเพียงอย่างเดียว

คืนแห่งการปิดโลก
ค่ำวันที่ 11 กุมภาพันธ์ เวลา 18.00 น.
เมื่อ แหลว ถูกปักลงบนผืนดิน
เส้นแบ่งระหว่าง “โลกของคน” และ “โลกของพิธี” จะถูกขีดขึ้นทันที
ถนนทุกสายถูกปิด
ล้อเลื่อนทุกชนิดต้องหยุด
การแบกหาม การออกป่า การล่าสัตว์ การกระทำใด ๆ ที่รบกวนผืนดิน—ต้องยุติทั้งหมด
ไม่ใช่เพราะกลัวโทษ
แต่เพราะรู้ว่า บางสิ่งกำลังถูกเชิญกลับมา
จากวินาทีนั้นเป็นต้นไป หมู่บ้านทั้งหมู่บ้านจะอยู่ในสภาวะต้องห้าม
สามวันแห่งการ “นิ่ง”
สามวันที่ภูเขาเป็นผู้เฝ้ามองมนุษย์
ยามค่ำคืนเงียบผิดปกติ
เสียงลมพัดผ่านยอดไม้ดังชัดราวเสียงกระซิบ
ชาวบ้านรู้ดี—นี่ไม่ใช่คืนธรรมดา
วันแห่งการเรียกขาน
เช้าวันที่ 12 กุมภาพันธ์ เวลาประมาณ 9 โมง
พิธีแก้มเริ่มต้นขึ้นอย่างเงียบงัน
ไม่มีเสียงประกาศ
ไม่มีดนตรี
ไม่มีผู้เร่งเวลา
ทุกขั้นตอนดำเนินไปตามแบบแผนที่สืบทอดกันมา
เหมือนบทสวดที่ไม่เคยถูกเขียน
แต่ไม่มีใครท่องผิด
จนถึงเวลา 13.00 น.
ช่วงเวลาที่ผู้เฒ่าผู้แก่กล่าวตรงกันว่า
“ฟ้าจะเปิด”
พิธีลงทรงเริ่มต้น
ในสายตาคนนอก นี่อาจเป็นความลี้ลับ
แต่สำหรับชาวบ่อเกลือ นี่คือช่วงเวลาที่เจ้าหลวงกลับมาเยี่ยมลูกหลาน
ไม่ใช่เพื่อทำนายอนาคต
ไม่ใช่เพื่อให้โชคลาภ
แต่เพื่อรับรู้ว่า คำสัญญาระหว่างอดีตกับปัจจุบันยังไม่ขาดสะบั้น
ร่างทรงไม่ใช่ศูนย์กลาง
ศูนย์กลางคือ ความเคารพ
เลี้ยงหอใน : การดูแลผู้ที่ไม่ปรากฏกาย
วันที่ 13 กุมภาพันธ์ เป็นวันแห่งการเตรียม
ชาวบ้านร่วมกันจัด ของเลี้ยงหอใน
ด้วยความละเอียดอ่อนราวกับกำลังเตรียมรับแขกสำคัญ
เพราะพวกเขาเชื่อว่า
ผู้ที่มองไม่เห็น…ยังคงเฝ้าดูอยู่
และในวันที่ 14 กุมภาพันธ์
พิธีเลี้ยงหอในจะจัดขึ้น ณ หอเจ้าหลวงปัว
พิธีสู่ขวัญร่างทรงดำเนินไปอย่างสงบ
ไม่มีเสียงโห่ร้อง
มีเพียงลมหายใจที่ช้าลงของผู้ร่วมพิธี
เมื่อถึงเวลา 18.00 น.
แหลวถูกเลิก
เส้นแบ่งระหว่างสองโลกค่อย ๆ เลือนหาย
หมู่บ้านกลับสู่ความปกติ
แต่ไม่มีใครลืมว่า
ตลอดสามวันที่ผ่านมา…พวกเขาไม่ได้อยู่ลำพัง
พิธีที่ยังไม่ยอมตายไปกับกาลเวลา
พิธีแก้มยังคงอยู่
ไม่ใช่เพราะกลัวคำสาป
แต่เพราะศรัทธายังมีชีวิต
ในโลกที่ทุกอย่างต้องถูกอธิบาย
บ่อเกลือยังคงเลือกจะ “เชื่อ”
และในโลกที่ผู้คนเร่งรีบ
ชุมชนแห่งนี้ยังคงยอม “หยุด” ปีละสามวัน เพื่อเปิดทางให้บรรพชนได้กลับบ้าน
บางพิธี…ไม่ต้องเข้าใจ
แค่เคารพ ก็เพียงพอแล้ว

###############

ประสิทธิ์ สองเมืองแก่น น่าน