บรรยากาศที่วัดกู่คำ ตำบลในเวียง อำเภอเมืองน่าน เมื่อเวลา 00.01 น. วันที่ 29 กรกฎาคม 2569 เต็มไปด้วยพุทธศาสนิกชนชาวจังหวัดน่านและนักท่องเที่ยวจากทั่วประเทศ ที่พร้อมใจกันร่วมพิธีตักบาตรเที่ยงคืน หรือ "ตักบาตรเป็งปุ๊ด" ประเพณีโบราณอันศักดิ์สิทธิ์ของชาวล้านนาที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนาน โดยในปีนี้มีประชาชนเดินทางมาร่วมประกอบพิธีนับพันคน สร้างบรรยากาศแห่งศรัทธาอย่างคึกคัก

การตักบาตรเป็งปุ๊ดเป็นประเพณีที่จัดขึ้นเฉพาะในวันที่วันเพ็ญ (ขึ้น 15 ค่ำ) ตรงกับวันพุธ โดยเริ่มพิธีหลังเวลา 00.01 น. ของวันพุธ ซึ่งในปี 2569 ตรงกับคืนวันที่ 28 กรกฎาคม ต่อเนื่องเข้าสู่วันที่ 29 กรกฎาคม และถือเป็นวันเป็งปุ๊ดเพียงครั้งเดียวของปี ทำให้มีพุทธศาสนิกชนจำนวนมากต่างตั้งใจเดินทางมาร่วมทำบุญเพื่อความเป็นสิริมงคลแก่ชีวิต

ผู้มาร่วมพิธีต่างนำข้าวสาร อาหารแห้ง อาหารคาวหวาน และเครื่องไทยธรรม มารอใส่บาตรพระสงฆ์และสามเณรที่ออกบิณฑบาตในช่วงหลังเที่ยงคืน ท่ามกลางบรรยากาศอันสงบและเปี่ยมด้วยแรงศรัทธา โดยเชื่อว่าการทำบุญในคืนเป็งปุ๊ดจะส่งผลให้ประสบความสำเร็จในชีวิต สมหวังในสิ่งที่ปรารถนา มีโชคลาภ และได้รับอานิสงส์อันยิ่งใหญ่

ตามความเชื่อของชาวล้านนา "พระอุปคุต" ซึ่งเป็นพระอรหันต์ผู้มีเมตตาบารมีและมีอิทธิฤทธิ์ในการปราบมาร ได้ลงจำพรรษาภาวนาอยู่ ณ สะดือทะเล และในคืนเป็งปุ๊ดของทุกปีจะจำแลงกายเป็นสามเณรขึ้นมาโปรดสัตว์ก่อนรุ่งอรุณ ผู้ที่ได้ร่วมใส่บาตรจึงเชื่อว่าจะได้รับความเป็นสิริมงคล มีโชคลาภ และความเจริญรุ่งเรืองในชีวิต

แม้จะไม่มีหลักฐานแน่ชัดว่าประเพณีตักบาตรเที่ยงคืนเริ่มขึ้นเมื่อใด แต่เชื่อว่าได้รับอิทธิพลจากคติความเชื่อของชาวพม่า ก่อนจะสืบทอดและผสมผสานเข้ากับวัฒนธรรมล้านนา จนกลายเป็นประเพณีสำคัญที่ชาวภาคเหนือยึดถือปฏิบัติสืบต่อกันมาหลายชั่วอายุคน

สำหรับพิธีตักบาตรเป็งปุ๊ด ถือเป็นประเพณีที่เกิดขึ้นไม่บ่อย เนื่องจากจะจัดเฉพาะวันที่วันขึ้น 15 ค่ำตรงกับวันพุธเท่านั้น ซึ่งในแต่ละปีอาจมีเพียง 1-2 ครั้ง หรือบางปีไม่มีเลย โดยปี 2569 มีเพียงวันที่ 29 กรกฎาคมเพียงวันเดียว และครั้งต่อไปจะตรงกับวันที่ 20 เมษายน 2570

ประเพณีตักบาตรเป็งปุ๊ดนอกจากจะเป็นการสืบสานพระพุทธศาสนาและวัฒนธรรมอันทรงคุณค่าของชาวล้านนาแล้ว ยังเป็นอีกหนึ่งกิจกรรมที่ดึงดูดนักท่องเที่ยวให้เดินทางมาสัมผัสเสน่ห์ของเมืองน่าน พร้อมเรียนรู้วิถีความเชื่อและอัตลักษณ์ท้องถิ่นที่ยังคงได้รับการอนุรักษ์ไว้อย่างงดงามจนถึงปัจจุบัน