สอน. ชูโมเดล “แปลงต้นแบบหนองวัวซอ” พลิกฟื้นดินสร้างผลผลิตอ้อยอย่างยั่งยืน แนะแนวทาง “ปรับปรุงดิน–ผสมปุ๋ยใช้เอง” ตอบโจทย์เศรษฐกิจ ลดต้นทุน และยกระดับสู่มาตรฐานสากล
นายใบน้อย สุวรรณชาตรี เลขาธิการคณะกรรมการอ้อยและน้ำตาลทราย กล่าวว่า ศูนย์ส่งเสริมอุตสาหกรรมอ้อยและน้ำตาลทราย ภาคที่ 4 สำนักงานคณะกรรมการอ้อยและน้ำตาลทราย (สอน.) กระทรวงอุตสาหกรรม ขับเคลื่อนองค์ความรู้การจัดการดินเชิงรุกผ่านกรณีศึกษาพื้นที่แปลงต้นแบบ อำเภอหนองวัวซอ จังหวัดอุดรธานี มุ่งเน้นการถ่ายทอดเทคโนโลยี “การปรับปรุงบำรุงดินและการผสมปุ๋ยใช้เอง” ตามผลวิเคราะห์ดิน เพื่อแก้ปัญหาดินเสื่อมโทรมอย่างตรงจุด ยกระดับประสิทธิภาพการเพาะปลูก สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจให้แก่เกษตรกรชาวไร่อ้อย และตอบรับมาตรฐานเกษตรยั่งยืนระดับสากล

สำหรับการพลิกฟื้นดินเสื่อมโทรมให้กลับมาอุดมสมบูรณ์นั้น สอน. ได้วางแนวทางไว้ดังนี้
1. พลิกฟื้นดินอย่างถูกหลักวิชาการ: 3 แนวทางผสมผสาน
การปรับปรุงบำรุงดินเป็นการฟื้นฟูโครงสร้างดินที่เสื่อมสภาพให้กลับมาอุดมสมบูรณ์และเอื้อต่อการเจริญเติบโตของอ้อยในระยะยาว โดยเกษตรกรต้องเริ่มต้นจากการ “ตรวจวิเคราะห์ดิน” เพื่อกำหนดสูตรการปรับปรุงดินและผสมปุ๋ยเฉพาะแปลงได้อย่างแม่นยำ ผ่าน 3 เครื่องมือสำคัญ:
• การปรับปรุงดินด้วยปุ๋ยแร่ธาตุ: เลือกใช้ทั้งแร่ธาตุธรรมชาติ (หินฟอสเฟต, โดโลไมต์ ปรับสภาพกรด-ด่าง และปุ๋ยโพแทสเซียม) และปุ๋ยแร่ธาตุจากการผลิตทางเคมี (แอมโมเนียมซัลเฟต, ทริปเปิลซูเปอร์ฟอสเฟต) เพื่อเติมเต็มธาตุอาหารหลักที่ขาดหายอย่างรวดเร็ว
• การฟื้นฟูด้วยปุ๋ยอินทรีย์: ใช้ปุ๋ยหมักและปุ๋ยคอกปรับปรุงโครงสร้างดิน เพิ่มอินทรียวัตถุ ช่วยให้ดินโปร่ง ร่วนซุย อุ้มน้ำและถ่ายเทอากาศได้ดี พร้อมส่งเสริมการปลูก ปุ๋ยพืชสด (พืชตระกูลถั่ว) ไถกลบช่วงออกดอกและพักดิน 7–14 วัน ก่อนปลูกอ้อย เพื่อเพิ่มไนโตรเจนธรรมชาติสะสมในดิน
• การเสริมประสิทธิภาพด้วยปุ๋ยชีวภาพ (Biofertilizer): ผสานพลังจุลินทรีย์ที่มีชีวิต เช่น กลุ่มตรึงไนโตรเจน (Azotobacter sp., Bacillus sp.), กลุ่มละลายฟอสเฟต (ไมโคไรซา), กลุ่มปลดปล่อยโพแทสเซียม (Bacillus, ย่อยสลายแร่ไมกา/เฟลด์สปาร์) และกลุ่มสร้างฮอร์โมนกระตุ้นรากและการเจริญเติบโต (Azospirillum)
2. มิติด้านเศรษฐกิจ: ลดต้นทุน ปลดล็อกกำไรชาวไร่อ้อย
• ลดต้นทุนค่าปุ๋ยเคมีสำเร็จรูป: การซื้อแม่ปุ๋ยและสารปรับปรุงดินมาผสมใช้เองตามค่าวิเคราะห์ดินจริง ช่วยลดการใส่ปุ๋ยเกินความจำเป็น ลดค่าใช้จ่ายด้านปัจจัยการผลิตลงได้อย่างชัดเจนเมื่อเทียบกับการใช้ปุ๋ยสูตรสำเร็จรูปในท้องตลาด
• คุ้มค่าการลงทุนในระยะยาว: การฟื้นฟูโครงสร้างทางกายภาพและชีวภาพของดิน ช่วยลดความถี่และปริมาณการใช้สารเคมีในรอบการเพาะปลูกถัดไป ดินสามารถกักเก็บธาตุอาหารได้ยาวนาน ส่งผลให้กำไรสุทธิต่อไร่ของเกษตรกรเพิ่มสูงขึ้น
3. มิติด้านประสิทธิภาพ: เกษตรแม่นยำ เพิ่มผลผลิตและค่าความหวาน (C.C.S.)
• การดูดซึมธาตุอาหารสมบูรณ์แบบ: ดินที่มีอินทรียวัตถุและจุลินทรีย์เหมาะสมจะช่วยให้ระบบรากอ้อยแผ่กระจายและดูดซึมธาตุอาหารได้เต็มที่ ลดการสูญเสียปุ๋ยจากการชะล้าง
• ยกระดับผลผลิตและคุณภาพอ้อย: การจัดการดินที่ได้สัดส่วนช่วยเพิ่มน้ำหนักผลผลิตต่อไร่ (ตัน/ไร่) ตลอดจนช่วยเพิ่มค่าความหวาน (C.C.S.) ของอ้อยเข้าโรงงาน สร้างผลตอบแทนต่อตันอ้อยที่สูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ
4. การตอบโจทย์มาตรฐานสากลและความยั่งยืน
• สอดรับมาตรฐานการผลิตอ้อยและน้ำตาลอย่างยั่งยืน (เช่น Bonsucro / GAP): การปรับปรุงดินด้วยอินทรียวัตถุและจุลินทรีย์ชีวภาพช่วยลดการพึ่งพาเคมีสังเคราะห์ ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากการใช้ปุ๋ยเคมีเกินขนาด ซึ่งเป็นเกณฑ์ชี้วัดสำคัญของมาตรฐานการเพาะปลูกอย่างยั่งยืน
• การอนุรักษ์ทรัพยากรดินและสิ่งแวดล้อม: สอดคล้องกับแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (BCG Model) ป้องกันปัญหาดินแน่นทึบ ดินกรด และรักษาความหลากหลายทางชีวภาพของระบบนิเวศในแปลงอ้อย เพื่อรองรับการเพาะปลูกอ้อยตอได้หลายปีโดยผลผลิตไม่ลดลง